Partners in de bouwsector

Wat betekent BIM? En wat zijn de gevolgen?

Staf Bellens / Celine Dequidt • 15 februari 2018

ICT valt niet meer weg te denken uit de bouw en geeft de sector nieuwe impulsen. Een belangrijke ontwikkeling binnen die ICT-golf is BIM. Het is een werkmethodiek die gestaag de dagelijkse bouwpraktijk infiltreert en de komende jaren alleen maar aan belang zal winnen.

Een meer geïntegreerde samenwerking tussen alle bouwpartners is de enige weg naar de toekomst. De redenen zijn velerlei: de technische en technologische evoluties, het toenemende belang van duurzaamheid, maar ook de noodzaak van een optimaal gebruik van de investeringsmiddelen. De klassieke aanpak van een bouwopdracht is sequentieel. Daarbij gaat de overdracht van plannen, documenten en andere informatie van de ene partij naar de andere onvermijdelijk gepaard met een verlies van informatie en efficiëntie. Die manier van werken wordt daarom steeds vaker ingeruild voor samenwerkingsvormen die integratie bewerkstelligen. BIM’en maakt deze samenwerking efficiënter.

 

1. Digitaal informatiemodel

 

In de strikte betekenis van het woord staat BIM voor een digitaal informatiemodel (building information model), zeg maar een virtuele weergave van alle fysieke en functionele kenmerken van een bouwwerk. Dat model is opgebouwd uit objecten waarin geometrie en informatie aan elkaar gekoppeld zijn, en omspant het eerste ontwerp, de eigenlijke bouw, het beheer en gebruik tot en met de sloop van het bouwwerk.

 

Dankzij een set van standaarden, afspraken en regels kunnen architecten, studie- en adviesbureaus, aannemers, fabrikanten, opdrachtgevers, gebruikers, gebouwbeheerders en andere bouwpartners dat model delen en gebruiken. Zij doen dan aan building information modelling of vlotter uitgedrukt: zij BIM’en. Het BIM-model groeit uit tot een gedeelde kennisbron, bestaande uit een of meerdere bestanden of aspectmodellen met informatie over het gebouw, die dient als een betrouwbare basis voor het nemen van besluiten tijdens de volledige levenscyclus van het bouwwerk.

 

Daarmee speelt BIM in op een duidelijke nood. Bouwen overspant vandaag een horizon die reikt van de ingrediënten over de fabricatie tot en met het hergebruik of de recyclage van bouwmaterialen en -producten, met aandacht voor hun interactie en voor het tussentijds en dikwijls wisselend gebruik van het met die materialen gerealiseerde bouwwerk (energie, onderhoud, comfort, functionaliteit). Een harmonieuze symbiose van al die parameters vormt

een complexe opgave die extra wordt bemoeilijkt door de technische en technologische evoluties. Een gepast antwoord is alleen mogelijk door een bundeling van expertise en knowhow, wat een andere aanpak en organisatie van het bouwproces veronderstelt. Die compleet andere organisatorische benadering van de samenwerking heeft onvermijdelijk een weerslag op de eigen, interne organisatie van de bouwpartners. Net omwille van die verreikende consequenties wordt het letterwoord BIM ook wel eens ingevuld als building information management, zeg maar het optimale beheer en gebruik van de uitgebreide dataset die in het BIM-model is samengebracht.

 

Uit de ervaringen van BIM-gebruikers, die u verder in deze pocket terugvindt, blijkt dat BIM’en resulteert in een meer transparante samenwerking en een beter georganiseerd en gestructureerd bouwproces. Dat leidt tot een hogere efficiëntie, een doeltreffender communicatie, tijdwinst en minder faalkosten. Het stelt de bouwpartners in staat om beter te focussen op de wensen en verwachtingen van de opdrachtgever, maar ook om de onderlinge samenwerking te verbeteren, bv. tussen de architect en het studie- en adviesbureau.

 

2. De meerwaarde van BIM

 

Wat kan BIM betekenen voor het ontwerpteam, de opdrachtgever en de uitvoerders? De doelstellingen en ambities kunnen sterk uiteenlopen bepalen grotendeels welke informatie wordt gekoppeld aan de 3D-geometrie in het digitale model.

 

Uit een BIM-model kunt u visualisaties, verschillende soorten tekeningen (plan, doorsnede, gevelzicht) of lijsten (meetstaat, oppervlaktes) generen. Omdat alle disciplines 3D modelleren, stemt hun informatie overeen en blijven ook al deze weergaven van het model altijd met elkaar in overeenstemming.

 

U kunt verder gaan en het BIM-model uitbreiden met informatie omtrent de planning van de werken (in dat geval spreken we van 4D BIM) en eventueel met informatie betreffende de kostprijs (5D BIM).

 

2.1 Voor het ontwerpteam

 

Afhankelijk van de doelstellingen en ambities biedt BIM het ontwerpteam heel wat mogelijkheden in de verschillende fasen van het bouwproces. 3D-modelleren maakt dat plannen, sneden, lijsten en andere documentatie uit één centraal model worden gegenereerd en dus consistent zijn. Dat verkleint de foutenmarge en verhoogt de kwaliteit van het dossier. U kunt het digitale model inzetten als visuele ondersteuning, bv. om uw communicatie

te verhelderen of om bij de materiaalkeuze varianten te presenteren. De coördinatie en het management gaan erop vooruit dankzij de vlotte communicatie, de clashdetectie en het verloop van het BIM-proces. Tot slot maakt virtueel bouwen het mogelijk om diverse analyses en simulaties (bv. energie, brandveiligheid, toegankelijkheid) uit te voeren en zo het model te optimaliseren.

 

2.2 Voor de aannemers

 

Met BIM kunnen aannemers de doorlooptijd en het aantal problemen op de werf reduceren. Ze kunnen zelf modellen opbouwen of gebruik maken van modellen opgesteld door anderen. Aan de hand van deze modellen kunnen ze informatie uitwisselen in de uitvoeringsfase, daaraan informatie voor de werfplanning koppelen, ‘lean’ bouwen, werken met prefabricatie, calculatie(s) uitvoeren.

 

2.3 Voor de opdrachtgever

 

BIM geeft opdrachtgevers meer controle op het bouwproces en een beter inzicht in het bouwwerk. Zij krijgen een duidelijker weergave van het ontwerp en kunnen hun programma van eisen toetsen aan het model. Budgetteren kan exacter gebeuren en de bouwkosten liggen normaal lager omdat er minder fouten optreden tijdens de uitvoering. Voor een beter onderhoudsbeheer en lagere operationele kosten kunnen zij het model koppelen aan een Facility Management Information System (FMIS). Desgewenst kunnen ze informatie in het model laten opnemen met het oog op hergebruik of afbraak.

 

3. Nieuwe samenwerkingscultuur

 

BIM is bedoeld voor een tijdige en optimale uitwisseling van relevante informatie en bevordert zo de geïntegreerde samenwerking, zowel intern binnen het architectenbureau als extern met de andere bouwpartners.

BIM’en komt erop neer dat alle bouwpartners een alliantie vormen, elkaar vertrouwen en willen samenwerken en kennis delen. Goede afspraken van bij de aanvang, transparantie in de taakverdeling en verantwoordelijkheden en een eenduidige communicatie vormen de sleutels tot succes. Door de verstrengeling van de verschillende disciplines laat BIM feitelijk geen ruimte voor de claimcultuur die jammer genoeg weegt op heel wat bouwopdrachten.

 

3.1 Geen conflictmodel

 

BIM’en betekent samenwerken. Een werkmethode waarmee alle informatie wordt gedeeld en continu informatie wordt uitgewisseld, maakt het bouwproces veel transparanter en voorkomt spanningen tussen de projectpartners. Het coördinatiemodel wordt gezamenlijk opgebouwd, meestal met behulp van aspectmodellen. Voor elk aspectmodel moeten mogelijke problemen en clashes tijdig worden opgespoord en aangepakt. Doordat elke partij in haar eigen aspectmodel werkt, behoudt ze haar specifieke taken en verantwoordelijkheden. Een partij kan enkel wijzigingen aanbrengen in het model waarvoor zij zelf de verantwoordelijkheid draagt, en niet in de aspectmodellen van de andere partners.

 

3.2 Verschillende belangen, eenzelfde doelstelling

 

Om alles in goede banen te leiden, worden op voorhand afspraken gemaakt over ieders taken binnen het projectteam. De teamleden streven dezelfde gemeenschappelijke doelstellingen na. Partijen hebben weliswaar hun eigen belangen, maar die worden niet langer elk van op haar eiland maar wel gezamenlijk ingevuld.

 

3.3 Aandachtspunten

 

Ideaal is dat iedereen van bij de start samen rond de tafel zit, maar dat is niet altijd vanzelfsprekend. Zo bemoeilijkt de wet van 20 februari 1939 op de bescherming van de titel en van het beroep van architect (BS 25.03.1939) een optimale samenwerking tussen architect en aannemer.

De klassieke openbare aanbesteding heeft dan weer als nadeel dat de aannemer pas na de bouwvergunning in het proces wordt betrokken en er dus minder ruimte tot optimalisatie van het bouwwerk is.

 

4. Nieuwe competenties

 

BIM houdt een andere manier van werken in en vergt dus andere rollen en competenties.

 

De BIM-procesmanager van het BIM-project is verantwoordelijk voor het stellen van doelen,

eisen en randvoorwaarden en voor de werkafspraken met de verschillende samenwerkende partijen in het bouwproces (opstellen van het BIM-protocol en het BIM-uitvoeringsplan). Hij stuurt en bewaakt de voortgang van het BIM-proces.

 

De BIM-manager is de initiator en manager van alle BIM-projecten in het architectenbureau. Hij is verantwoordelijk voor het initiëren en opstellen van het beleid en het creëren van randvoorwaarden binnen de organisatie om projecten met BIM uit te kunnen voeren. De BIM-manager zet het leer- en veranderproces in het bedrijf in gang en verdeelt taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden op gebied van BIM binnen het bureau.

 

De BIM-coördinator is verantwoordelijk voor het systeemtechnisch coördineren van het BIM-specifieke aspect van het bouwproces. Hij is de technische spil op gebied van het koppelen van gebouwmodellen, de aspectmodellen en andere programma’s. Hij heeft als taak het inrichten en toetsen van gebouwmodellen (model checking & clashdetectie) en het genereren van informatie voor de productie.

 

De BIM-modelleur is een specialist in het bouwen en uitbreiden van het 3D-gebouwmodel. Hij maakt 3D-visualisaties, voegt bouwdelen aan de bouwdeelbibliotheek toe en koppelt objectgegevens. Hij levert de elementaire informatie voor de andere betrokken disciplines en maakt gebruik van BIM-softwaretools.